Foutmelding

Deprecated function: implode(): Passing glue string after array is deprecated. Swap the parameters in drupal_get_feeds() (regel 385 van /customers/6/1/e/alaindebbaut.be/httpd.www/includes/common.inc).

Vakantieparadox

De vakantie is nu echt wel voorbij. In huis is de gezonde spanning van een nieuw schooljaar bij iedereen al ruim een week voelbaar. En zoals elk jaar vraag ik me, kijkend in mijn zomerse achteruitkijkspiegel, af wat ik de voorbije weken nu eigenlijk voor zinnigs gedaan heb. Ik had me voorgenomen om deuren en muren te schilderen, om wat meer te fietsen, om de boeken te lezen die ik als vakantielectuur de laatste maanden bijeen gekocht of gekregen had. Het is er niet of te weinig van gekomen. Teveel vrijheid zeker? Aan mensen die mij vragen of ik het opnieuw zie zitten, dat intussen dertigste schooljaar als leraar, antwoord ik daarom gemeend ‘ja!’, omdat het mij structuur geeft, mijn dagelijks ritme bepaalt. En tegelijk, binnen dat vaste patroon van een lessenrooster die ik nu nog niet ken, toch genoeg ruimte laat voor vrijheid.

Wie vrijheid ziet als onbegrensdheid, als onbelemmerdheid, loopt de kans om in zijn beleving van die vrijheid bedrogen uit te komen. Ik beken. Ik ben soms te lang in bed blijven liggen (tot mijn rug begon op te spelen), denkend aan wat ik die dag allemaal zou kunnen doen. De vrijheid om onbegrensd naar sport op TV te kunnen kijken (en aanbod was er genoeg) deed me langer in mijn zetel zitten dan goed was. Om dan achteraf boos te zijn op mezelf om de verloren tijd. Maar zo gaat dat nu eenmaal. We moeten, in opperste vakantievrijheid, al die weken zelf verzinnen wat we gaan doen. Het lijkt er op dat ik net met een strakke dagindeling het meeste voor mekaar krijg. En dan vaak nog genoeg tijd over heb voor een koffie ergens, een babbel op straat of het lezen van een boek.

Daar had Marjoleine de Vos het anderhalve week geleden in NRC-Handelsblad nog over in een heerlijke column. Beperkingen veroorzaken juist vondsten, schreef ze. Een goed idee ontstaat onder druk, als er een probleem is. Als alles kan, gebeurt er bijna niets. (Wat niet altijd wil zeggen dat als niets kan, alles gebeurt… Dat bewijzen de dictaturen van deze wereld helaas te over.) Ook Goethes beroemde uitspraak “In der Beschränkung zeicht sich der Meister” wordt vaak mis begrepen en gezien als een aansporing om het kort te houden. De zin die er op volgt, maakt duidelijk wat bedoeld wordt: “und das Gesetz nur kann uns Freiheit geben.”

Natuurlijk is dit geen pleidooi voor een dictatuur. Dat geen vrijheid hebben vreselijk moet zijn, kon ik vorige maand in Berlijn bedenken in het zicht van de Muur. De wet moet daarom uiteraard redelijk blijven. Maar van te veel vrijheid wordt een mens ook niet beter. En dan heb ik het hier nog niet eens over die ongebreidelde economische vrijheid waarvan de desastreuze sociale en ecologische gevolgen zich wereldwijd volop manifesteren. Montaigne schrijft in een essay over ledigheid: “C’est n’estre en aucun lieu, que d’estre partout.” Wie overal is, is nergens. En hij bedoelt daarmee dat de geest gebaat kan zijn met een strakke bedding en een gericht denken. Geestelijk meanderen kan wel eens aangenaam zijn, maar rendeert vaak niet genoeg. Te veel autonomie en zichzelf voortdurend moeten uitvinden is vermoeiend en schaadt de creativiteit. Maar straks ben ik dus weer ergens en is het de tijd van de school die mijn leven structureert. En wie weet wat dit schooljaar dan opnieuw brengt…

Zou ik de grote vakantie dan korter willen maken? Niet meteen, maar het zou wel een zinnige onderwijsdiscussie kunnen opleveren! En dan graag gestoffeerd met degelijk onderzoek. Men doet er daarbij om te beginnen goed aan te beseffen dat vakanties bij ons zo lang duren omdat ooit de machtige boerenstand in de zomermaanden zijn kinderen lang thuis wou hebben om de oogst binnen te halen. Het is die traditie die nu nog doorwerkt. En bovendien las ik deze vakantie dat kinderen, en zeker die waarvoor pedagogen nu hervormingen uitdokteren om hen mee te laten doorstromen in ons onderwijs, gebaat zouden zijn met kortere vakanties (om te beletten dat ze de verworven vaardigheden van juni in september opnieuw aangeleerd moeten krijgen). Wie durft de discussie aan? Of is dit nu echt een bewijs van teveel vrijheid in mijn denken, en is beteugeling dringend nodig?