Foutmelding

Deprecated function: implode(): Passing glue string after array is deprecated. Swap the parameters in drupal_get_feeds() (regel 385 van /customers/6/1/e/alaindebbaut.be/httpd.www/includes/common.inc).

Hommage

Zie mij daar staan. Een broeierige vrijdagavond 29 juni 1984. Ik ben nog geen 23 jaar oud en heb er net mijn eerste schooljaar opzitten. Einde contract. De traditie wou dat de laatst aangeworven leerkracht op het afrondend personeelsfeest van het Sint-Lodewijkscollege en de vijf aan de school verbonden lagere scholen een gelegenheidstoespraak hield, na het hoofdgerecht en vóór het dessert. Daar ben ik net mee klaar, met ‘het niets’ als onderwerp en met de boodschap dat leerlingen het recht hebben om in de studie bijvoorbeeld, gevraagd naar datgene waarmee ze bezig waren, te antwoorden met: ‘niets’! Een soort van recht op luiheid. Om mezelf te kunnen presenteren als ‘hors-d'oeuvre’ (in plaats van als dessert) had ik zelfs een ‘buiten dienst’ bord gepikt aan het pasfotohokje van het station Gent Sint-Pieters.

Dit gaat evenwel niet over mij, maar over de man die op de foto naast me staat en vorige week helaas overleed: Paul Van Paepegem, dé superior van het Sint-Lodewijkscollege. Met de legendarische initialen PVP. Ik hoor hem nog zeggen: “Daarnet ging het over ‘niets’ en nu wil ik het hebben over ‘iets’: ik heb beslist om te stoppen als superior van deze school.” Consternatie bij de ruim 200 aanwezigen. Leerkrachten die wenend buitenliepen. Het licht in de zaal – niet langer feestzaal – deed nooit méér zeer aan de ogen. En ik heb me nooit ongemakkelijker en schaapachtiger gevoeld dan toen, daar vooraan met mijn bord. Zie mij daar dus staan.

Nog iets verder terug in de tijd, naar vrijdagavond 8 oktober 1983. Ik heb een afspraak met PVP in het later afgebrande salon van het Sint-Jozef-Klein-Seminarie in Sint-Niklaas, mijn oude school. Er was in Lokeren een voltijdse opdracht Latijn en Grieks vrijgekomen omdat de titularis van deze vakken onderdirecteur was geworden en ik mocht op sollicitatiegesprek komen. Naast de obligate vraag over mijn graad van gelovigheid, waarop ik naar waarheid antwoordde (wat hij, zoals hij achteraf bekende, wel kon appreciëren), ook enkele verrassende vragen, zoals naar mijn engagementen in de jeugdbeweging (hij had een verleden bij de KSA, ik was toen scoutsleider) en het boek dat ik op dat moment aan het lezen was. Dat was iets van Levinas, wat leidde tot een diepzinniger gesprek dan dat ik tot dan toe op eerdere (gelukkig mislukte) sollicitaties had meegemaakt. En goed, ik mocht de maandag daarop beginnen, na eerst nog een zaterdagse en regenachtige kennismaking met Luk Vandeveire, in wiens grote voetsporen ik mocht treden.

Ik heb ‘meneer’ Van Paepegem (het voelt voor mij nog altijd ongemakkelijk om het familiaire ‘Paul’ te gebruiken) dus maar één schooljaar gekend, maar begreep snel wat voor een grote figuur hij voor de school en bij uitbreiding voor het Lokerse onderwijs is geweest. Hij begon als priester-leraar op het Sint-Lodewijkscollege in 1959 en was in 1968 superior geworden, in tijden waarin de maatschappij emancipatorisch vervelde van erg gesloten naar heel erg open. PVP maakte het college in 1969 gemengd, als een van de eerste bisschoppelijke colleges in Vlaanderen, gaf ouders inspraak in ouderraden en een overkoepelend oudercomité, en zorgde voor een contactblad tussen ouders, leerlingen en school – het Informatieblad dat straks aan zijn 150ste nummer toe is. Leerlingenraden en personeelsvergaderingen waren geen schijnvertoningen, maar schraagden het beleid ten volle. Sommigen vonden dat deze democratiseringsijver wat doorsloeg en noemden hem schamperend ‘Pol Democraat’. Over alles kon gediscussieerd worden, maar wel altijd met de kwaliteit en de hoge standaard van het Sint-Lodewijkscollege als alfa en omega. Ook eensgezind tegen als zinloos ervaren onderwijshervormingen die toen al rondzoemden. Dat was het weldadige bad waarin ik als jonge snotneus werd gegooid. Ik kwam van een college in Sint-Niklaas dat autoritair geleid werd en waar niets mocht, en wat mocht meteen ook moest. Maar de openheid, de dynamiek, de sfeer die ik in Lokeren tijdens mijn allereerste schooljaar beleefde, maakten wie ik als leraar nog altijd wil zijn en kleuren vandaag mijn heimwee naar zijn ‘Sint-Lodewijkscollege’.

Vandaar deze ‘hommage’. ‘Hommage’ of ‘manschap’ is een in oorsprong feodaal middeleeuws begrip, waarbij mannen trouw zwoeren aan hun meerdere (superior). Laat me bij deze de blije bevestiging uitspreken (nog nipt) tot zijn ‘mannen’ te hebben mogen behoren, gedragen door de geest die hij over de school heeft geblazen. En misschien moet PVP in juni 1984 dan gedacht hebben dat zijn erfenis in goede handen was bij zijn rechterhand Luk Vandeveire en dat hij op (nog maar) 52-jarige leeftijd aan ‘iets’ anders toe was en met gerust hart kon vertrekken. De middeleeuwse filosoof Bernard van Chartres (ca. 1190) zei dat we dwergen zijn die zich gelukkig mogen prijzen op de schouders van vorige generaties te kunnen staan. Op die manier zie je verder, meer en breder. Gemis aan historisch besef en kennis van achtergronden leidt immers onvermijdelijk tot zelfoverschatting. Een uitspraak die inzake Lokers onderwijs zeker van toepassing is op de ‘reus’ PVP. Alleen betwijfel ik of de ‘dwergen’ van vandaag zich daar nog wel van bewust zijn en er zich rekenschap van geven.