Odysseus, altijd Odysseus

Dé gespreksonderwerpen een week voor de krokusvakantie: Temptation Island en transmigranten. Beide van een immense treurigheid, om totaal verschillende redenen. Gelukkig kan ik dan terugvallen op een oud boek, waarin te lezen is: "Ze trof hem aan gezeten op het strand, / zijn ogen droogden nimmer door de tranen, / het zoete leven kwijnde weg, hij wou / terug naar huis en jammerde, hij vond / niet langer meer behagen in de nimf. / Want inderdaad, zijn nachten bracht hij steeds / gedwongen door in haar gewelfde grot, / onwillig naast de nimf die hem graag wilde. / Bij dag zat hij op rotsstrand zichzelf te kwellen / met tranen, zuchten, zielsverdriet, keek steeds / over de rusteloze zee en schreide."

Wie denkt dat dit een oubollig verslag is van een aflevering van Temptation Island heeft het verkeerd voor. Alhoewel. De nimf is Calypso, de man de rusteloze Odysseus (de zee neemt zijn gevoel over). De scène speelt zich af op het eiland Ogygia. Hij is al jaren van huis en mist zijn vrouw Penelope vreselijk. Calypso wil hem evenwel voor zich alleen in haar ‘gewelfde grot’ en probeert Odysseus voorgoed aan zich te binden. Daarbij gooit ze al haar nimfelijke troeven in de strijd: “Met trots beweer ik dat ik zeker niet / haar (Penelopes) mindere ben in schoonheid en gestalte.” Maar de goden hebben beslist dat Calypso hem moet laten vertrekken. Zij stemt zeer tegen haar zin in met het goddelijk bevel en laat hem gaan. Waarop Odysseus haar bij wijze van bedanking alsnog een laatste episch afscheidsmoment gunt: “En daarop gingen beiden achteraan / in de gewelfde grot, ze bleven daar / bijeen om te genieten van de liefde”, weliswaar zonder daarbij in gedachten te verzaken aan zijn diepe liefde voor en trouw aan Penelope. Kuchje.

Wie dus durft beweren dat de Odysseia, het Homerisch epos uit het begin van de 7de eeuw vóór Christus oude koek is, mag bij deze zijn mening herzien. En het gaat verder. Odysseus dobbert op een zelf getimmerd vlot richting huis, tot hij in een storm terecht komt, bijna verdrinkt en meer dood dan levend aanspoelt op een onbekende mediterrane kust. Daar valt hij uitgeput in slaap. De prinses Nausicaä, die met haar dienaressen naakt op het strand aan het zonnebaden en spelen is, vindt hem. Deze ontmoeting levert een van de mooiste teksten op die ik met mijn leerlingen lees. Hij een oudere man, die zijn door de zee geteisterde naaktheid probeert te bedekken met een afgebroken tak, zij een jong knap meisje dat hem onbevreesd in de ogen kijkt en niet eerst naar zijn papieren vraagt of de dienst vreemdelingenzaken van het eiland verwittigt. Hij de man die zich met zijn listigheid al tientallen malen uit de slag heeft weten te trekken, maar zich nu verbijsterd afvraagt waar hij is, of hij met een godin of een mens te maken heeft en niet goed weet wat zeggen. En toch probeert: “Mijn ogen zagen tot dusver nog nooit / zo’n sterveling als u, noch man, noch vrouw. / Verbazing treft me aan als ik naar u kijk.” De vertaling kan nooit recht doen aan het originele Grieks, waar hij van bewondering (agamai) begint te stotteren (tetetete): “agamai te tetepa te deidia t(e) ainoos”. En hij vergelijkt haar dan bij wijze van compliment met het eerste wat – o erotiek – bij hem opkomt, namelijk een oprijzende scheut van een dadelpalm. Vandaag genoeg om de metoo-beweging te alarmeren, maar Nausicaä voelt het niet zo aan. Ze zet hem op zijn plaats, vindt dat hij niet te veel complimenten moet maken of zagen over wat hij heeft meegemaakt op zee, maar dat zijn lot is wat het is. En, ze geeft hem kleren en biedt hem een lift aan naar de stad van haar vader, koning Alcinoüs. Bed, bad, brood op het eiland Scheria. Uiteindelijk zullen de zeevaarders van Scheria de transmigrant Odysseus, de grote held, een overzet aanbieden naar Ithaca, waar hij na twintig jaar een nieuw leven kan beginnen met Penelope die al die tijd op hem heeft gewacht.

Heerlijk fragment. Met dank aan de vloeiende vertaling van Patrick Lateur. Dus, zet je treurbuis uit, kijk toch niet naar zaaddodende programma’s als Temptation Island of Terzake, die studiogrot van Liesbeth en Kathleen, en lees de Odysseia! Duik in de betoverende wereld van Odysseus, Calypso en Nausicaä, en laat deze oud-Griekse temptations je verbeelding opvrolijken in treurige nieuwstijden.