Lieg jezelf

Dat een woord als ‘post-truth’, eufemisme voor geïnstitutionaliseerde leugen, door Oxford Dictionaries tot woord van het jaar werd gekozen, is tekenend. Of het nu om sport gaat (staatsdoping), of politiek (uit de lucht geschoten passagiersvliegtuigen, gebombardeerde burgerhospitalen of staatsgrepen), of verkiezingsdebatten (de tegenstander is een communist, is de duivel, is gek, moet opgesloten worden, …): als je maar hard en luid genoeg liegt, zelfs tegen verpletterende bewijslast in, toon je leiderschap en word je een winnaar. Zeker voor de massa’s die liever niet nadenken, aan kennis en inzicht geen boodschap hebben (kennis zelfs tot vijand hebben verklaard), en als mak schaap achter De Herder Die-De-Stal-Weer-Groot-Wil-Maken aan willen blaten.

Een oprecht mens heeft de plicht om tegen deze triomf van de leugen, de bewuste vergetelheid en het intellectueel negationisme in te gaan, en deze populistische en narcistische uitwassen te bestrijden met de (soms bescheiden) middelen hem of haar eigen. Dacht ik, toen ik deze zomer in Delphi aan de tempel van Apollo stond en deze foto maakte. Ik hoefde er niet bij te staan. Geen selfie (Selphi) in Delphi. Ken jezelf, was hier de tot bescheidenheid aanmanende boodschap. Ken jezelf (overmoed brengt de tiran voort, schreef Sophocles in zijn Oedipus Koning).

Voor de leugen moest je hier niet zijn.
In dit verhelderende licht
klonk het orakel altijd pijnlijk waar:
ken jezelf
tel je dagen – ze zijn eindig
wees een mens en daarom menselijk
en voor wie twijfelde aan de boodschap
was er de kracht van het verbluffende decor

Nu het ‘lieg jezelf’ regeert
en waarheid wordt gesmoord in waan
van macht en bruut gelijk –
laten we Delphi in gedachten houden
en spreken – blijven spreken
met de woorden van Apollo

(23 juli 2016)