Een minuut stilte

Het regende de voorbije weken minuten stilte, in Frankrijk, over heel Europa en tot ver daarbuiten. Op straat, in stations, in supermarkten en zelfs op mijn speelplaats sloeg het verenigd zwijgen toe. Geen voetbalwedstrijd of eerst een minuutje tribunestilte en de spelers met de hoofden naar de grond in de middencirkel (om elkaar daarna uiteraard weer lekker sportief naar de verdoemenis te wensen of te schoppen). Geen belangrijke topontmoeting en parlementaire bijeenkomst, of eerst een obligaat kortstondig zwijgen om zo voor de buitenwereld tenminste toch voor even een schijn van eenheid voor te wenden. Ik vroeg me in mijn ene minuut af vanwaar dit gebruik, en om wat voor zwijgen het nu moest gaan. Van verslagenheid? Ik voelde met het wegtikken van de seconden meer en meer zin in me opkomen om mijn afschuw juist luidkeels uit te schreeuwen. Maar toen was het voorbij en meldde de waan van de dag zich opnieuw luider dan gewenst.

Niet dat ik iets tegen zwijgen heb. En nog minder tegen samenzwijgen. Alleen blijkt dat laatste woord in deze samenvoeging niet te bestaan in het Nederlands. Wel in het Duits, met zijn soms uniek vocabularium. Ik zou hier graag een stukje citeren uit de radiolezing Philosophische Lebensführung die Karl Jaspers in 1953 hield. Hij bundelde die lezingen in Einführung in die Philosophie, een alleraardigst boekje dat ik ooit via het internet antiquarisch kocht in Berlijn. Hij schrijft (zegt): “Die philosophische Lebensführung geht zwei Wege: in der Einsamkeit die Meditation durch jede Weise der Besinnung – und mit Menschen die Kommunikation durch jede Weise des gegenseitigen Sichverstehens im Miteinanderhandeln, Miteinanderreden, Miteinanderschweigen.”

De felle reacties na de nieuwe aanslagen in Parijs waren te verwachten en in zekere zin ook wel te begrijpen. Maar zelf had ik na zoveel dagen van emo-journalistiek bij brandende kaarsjes en kreten à la ‘Ik ga Molenbeek opkuisen!’ behoefte aan méér. Ik zapte en zocht naar mensen die in deze verwarrende tijden nu net de rustige rol van onderzoekende en beschouwende wijze opnamen. Rudi Vranckx bijvoorbeeld, altijd de verstandige vinger aan de pols van het Midden-Oosten (zeg intussen maar het Zeer Nabije Oosten), of psychiater Peter Adriaenssens die een bespiegelend artikel schreef over angst als onderdeel van het leven. Niet die door elkaar kakelende politici die publiekelijk hun spierballen wilden laten rollen of terugvielen op rondjes zwartepieten, waarna dan een minuut van stilte. Voor sommigen had die stilte gerust wat langer mogen duren. Wat ik zocht (zoek): mensen die naar buiten treden met ideeën uit de wetenschap, de cultuur en de geestelijke geschiedenis die het denken over maatschappelijke conflicten verder kunnen brengen; pogingen om de werkelijkheid en de wereld van de intellectuele beschouwing bij elkaar te laten komen; verbindend denken om grip te kunnen krijgen op de moorden in Parijs en elders. Mensen wier onderbouwde geopolitieke analyses ons vooruit helpen om de complexe wereld een beetje te doorzien, en die niet met handen en voeten gebonden zijn aan politieke of economische belangen om bijvoorbeeld de manke Brusselse bestuursorganisatie of het misdadig ideologisch systeem van de Saoedi’s te kunnen fileren en er iets aan te doen.

We keren nu stilaan terug naar de dagelijkse gang van zaken. Zo is dat. Ook in ons hoofd kan het geen terreuralarm vier blijven. Wel blijf ik op mijn honger zitten. En dus heeft het zin om terug te grijpen naar de filosoof Jaspers, die in het Duitsland van vlak na Wereldoorlog II ook wel wat te overdenken had. Zijn radio-oproep tot een filosofische levenshouding reikt ons twee complementaire wegen aan. Een weg van beschouwing, lezen, studeren om inzicht te verwerven, en een van communicatie. Uiteraard ook communicatie, want, zoals hij een beetje verder schrijft, “Die Wahrheit beginnt zu zweien.” Misschien moeten we dus beseffen dat een collectieve minuut stilte maar zin heeft als men ook de andere wegen van de communicatie wil (blijven) gaan, in ‘Miteinanderhandeln’ en ‘Miteinanderreden’. Vooral ‘Miteinanderreden’.